baldur-ragnarsson

Umrl je Baldur Ragnarsson

25. decembra, star 88 let, je preminil v Reykjaviku. Velikan moderne esperantske poezije, kandidat za Nobelovo nagrado za literaturo.

“Zame je poezija raziskovanje in način, kako ujeti razpršena občutja in vtise, da bi jih umestil v prostor in čas.“ Mnoga je ujel med zbirkama Stopnice brez imena (1959) in Trenutki in razmišljanja (2016). Razen tega je pisal eseje, predavanja, prevode iz islandščine, med mnogimi drugimi sage in Neodvisne ljudi Halldorja Laxnessa (esperanto.net/literaturo/autor/ragnarssonesejc.html).

Mariborski esperantisti se ga bomo spominjali kot prijatelja. Spoznali smo se v Gradcu ob stoletnici esperanta, si dolga leta dopisovali in leta 2004 je sprejel naše vabilo ter prišel v Maribor. Konec septembra je v okviru Festivala jezikov predaval o islandščini.

Bili smo ponosni, z nami je bil veliki ustvarjalec z daljnje Islandije. Štiri dni smo se družili.

Na začetku smo bili malo začudeni. Njegovi verzi so bili pogosto pesimistični, globoki in težje razumljivi. Vendar je bil on preprost, skromen in veder kot njegov dragi jezik Esperanto.

Pripovedoval nam je o svoji domovini, tako posebni, o islandski kulturi, celo njihovo ljudsko pesem nam je zapel. V zameno, želel je slišati kakšno slovensko.

In o svoji mladosti in samostojnem učenju esperanta je pripovedoval. Ko mu je bilo 16 let, je poleti delal kot cestni delavec v neki gorski dolini na severu. Zvečer, po delu, se je učil. Učbenik je v žepu nosil na delo in se učil tudi med odmori, tako ga je prevzel ta jezik. Po nekajtedenskem intenzivnem učenju si je začel dopisovati.

O Sloveniji se je poučil že doma. Všeč mu je bila narava, jeseni še vedno zelena. Bos je hodil po travi in nas vzpodbujal, naj se sezujemo tudi mi. Da tega ne cenimo dovolj, je menil.

A največ smo se pogovarjali o našem skupnem jeziku. O njegovem odnosu do esperanta, ki ga je takoj očaral, tako čustveno kot razumsko, o veselju, ki ga čuti, ko piše pesmi, o genialni ideji o sporazumevanju med narodi v nevtralnem jeziku in da je treba ljudi bolj seznanjati z njim. Esperantsko literaturo je imenoval čudež, vreden občudovanja in ljubezni.

Občutili smo to ljubezen v vsaki njegovi besedi, poslušali smo ga z občudovanjem, vzdušje je bilo zelo čustveno.

“Tudi v islandskem jeziku imam dolgo literarno kariero, ampak ustvarjanje v esperantu mi je dražje“. Njegove oči so svetlo sijale, ko je to izrekel. Takšnega se spominjamo, pesnika v “tem vedrem jeziku“.

Zdenka Rojc

Mortis Baldur Ragnarsson

La 25-an de decembro, 88-jara li forpasis en Reykjavik. Grandulo de la moderna esperanta poezio, kandidato por Nobelpremio el literaturo.


“Por mi poezio estas esploro; kaj maniero kapti disfluantajn sentojn kaj impresojn por ilin fiksi en spaco kaj tempo”, li skribis. Multegajn li kaptis inter liaj pemaroj Ŝtupoj sen nomo (1959) kaj La momentoj kaj meditoj (2016). Krome li verkis eseojn, prelegojn, tradukojn el la islanda – inter multaj aliaj sagaojn kaj Sendependajn homojn de Halldor Laxness (esperanto.net/literaturo/autor/ragnarssonesejc.html).

Mariboraj esperantistoj memoros lin kiel amikon. Post nia interkonatiĝo en Graz okaze de 100-jariĝo de esperanto kaj multjara korespondado, li akceptis la inviton veni al Maribor. Fine de septembro 2004, kadre de Lingva festivalo, li prelegis pri la islanda lingvo.

Ni fieris havi inter ni la grandan verkiston el fora Islando. Kvar tagojn ni pasigis kune.

Ni iom miris komence. Liaj versoj estis ofte pesimismaj, profundaj kaj ne facile kompreneblaj, sed li montriĝis homo modesta, hela, serena, kiel lia amata esperanto.

Li rakontis pri sia hejmlando, tiel aparta, pri kulturo Islanda, eĉ kanton popolan li kantis al ni. Interŝanĝe, li deziris aŭdi slovenan.

Kaj pri sia junaĝo kaj memlernado de esperanto li rakontis. 16-jara li dumsomere laboris kiel vojlaboristo en norda montara valo. Vespere, post la laboro, li studis. Same dum manĝopausoj, la lernolibron portadis en poŝo al la laboro, tiom kaptis lin la lingvo. Post kelksemajna intensa lernado li komencis korespondi.

Pri Slovenio li jam informiĝis hejme. Plaĉis al li la naturo, ankoraŭ verda en aŭtuno. Nudpieda li paŝis tra herbejo kaj instigis nin fari same. Ke ni ne sufiĉe aprezas tion, li opiniis.

Tamen ni plej multe parolis pri nia komuna lingvo. Pri lia sinteno al Esperanto, kiu tuj ravis lin sente kaj intelekte, pri la ĝojo, kian li sentas kreante poemojn, pri la genia ideo de interpopola komunikado en neŭtrala lingvo, kiun necesas diskonigadi pli. Li nomis Esperanto literaturon miraklon, mirindan kaj amindan.

Senteblis amo en ĉiu lia vorto, ni admire aŭskultis, la etoso estis emociplena.

“Mi havas longan verkistan karieron ankaŭ en la islanda lingvo, sed mia Esperanta verkisteco estas al mi pli kara.“ Dirinte tion liaj okuloj hele brilis. Tian ni memoras lin, poeton en “la lingvo serena“.

Zdenka Rojc

skrabec

Evlalija – umetni jezik Stanislava Škrabca

https://ars.rtvslo.si/2018/10/jezikovni-pogovori-171/

Komentar Vinka Ošlaka na oddajo:

Pozdravljen, Kozma,
opozorjen sem bil na tvoj pogovor za radio ARS na temo Škrabčeve evlalije – in malo prej sem to z užitkom poslušal. Mislim, da si eden redkih med temi, ki sicer sami ne govorijo mednarodnega jezika, a prav dobro razumejo njegovo osnovno poanto. Z veliko večino tega, kar si povedal, se lahko le strinjam. Je pa nekaj pojmov, kjer vidim reči malo drugače, če dovoliš…

Skupnost družin, kjer je esperanto materinščina in v njem odraščajo otroci od prve besede dalje, obstaja, tako da je tvoja trditev glede tega zmotna. Teh družin je vsaj 1000, morda celo 2000. Ena taka družina je kar pred tvojim pragom v Ljubljani. To je družina Zlatnarjevih, kjer govorijo esperanto že v četrtem rodu. Zadnji rod je dr. Marija Zlatnar, anglistkinja, ki govori esperanto od otroštva, kakor ga je govoril oz. ga še govori njen oče, pravnik Svobodan Zlatnar, kakor ga je govoril njen ded dr. Peter Zlatnar – Marija pa je poročena z norveškim esperantistom, tudi anglistom, tako njuni otroci doma odraščajo z esperantom, sicer pa se učijo tudi norveščine, angleščine in seveda slovenščine. Zamenhof sam se je dobro zavedal pomena tistih, ki bi jim bil njegov jezik materinščina, saj bi prav ti dajali jeziku socialno stabilnost, obenem pa igro in inovativnost. To torej obstaja, lahko bi bilo tega več, a tudi to je za vzorec dovolj. In ti otroci se vsako leto združujejo na svetovnih kongresih in drugih mednarodnih srečanjih.

Drugi pojem je »univerzalni jezik«. Esperanto ne sodi v skupino »univerzalnih jezikov« in tako tudi evlalija ne, saj je to izraz za filozofski poskus (Kartezij, Leibniz, Komensky) jezika, ki bi zajel vse »univerzalije«, kakor jih poznamo v filozofiji. Iz tega v praksi ni bilo nič, ne smemo pa tega zamenjavati s kategorijo mednarodnega jezika, ki nima tega specialnega namena. Tretja kategorija so svetovni jeziki, torej trenutno najmočnejši, ki je tudi ne smemo aplicirati na mednarodnih jezikih, čeprav predvsem novinarji vse troje mešajo.

Ne samo evlalija, leksikalno tudi esperanto temelji na latinščini in je zato prav tako speven, tudi v esperantu se besede končujejo na samoglasnike razen pri akuzativu in pri glagolskih oblikah, a tudi te so blagoglasne in spominjajo na španske končnice. Drug Slovenec, tvoj kolega, profesor latinščine med obema vojnama, Frajo Modrijan, je pred vojno objavil knjigo »Elementoj latinaj en Esperanto«, kjer skuša na primerih dokazati, da je esperanto pravzaprav poenostavljena latinščina. Deloma ima prav, v celoti pa ne, saj je esperantska slovnica bližja grški kakor pa latinski, besedotvorje pa je sploh zunaj obeh. Knjižico sem pred leti prevedel v slovenščino in nabira pajčevino v mojem računalniku.

esperanto-kot-jezik-za-boljsi-svet

Esperanto kot jezik za boljši svet

Nastanek esperanta je bil tesno povezan z ideali. Njegov avtor Ludvik Lazar Zamenhof je verjel, da lahko skupni mednarodni jezik pripomore k miru v svetu. Esperanto je tako več kot le jezik. Je ideja o enakopravnejšem sporazumevanju in gibanje za mir. Pred svetovnim dnevom esperanta, ki bo 26. julija, bo gost oddaje Vinko Ošlak, nekdanji predsednik esperantskega centra mednarodnega pisateljskega združenja PEN.
https://ars.rtvslo.si/2018/07/jezikovni-pogovori-159/

esperantomuzeo_4

Vizitrekordo ĉe la Esperanto-muzeo en Vieno

Muzej esperanta pri Avstrijski Narodni biblioteki na Dunaju je lani beležil več kot 20.000 obiskovalcev. To je rekoreden obisk muzeja, ki je bil ustanovljen pred 90 leti, pripoveduje vodja muzeja Bernhard Tuider.

La Esperanto-muzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko pasintjare havis pli ol 20.000 vizitantojn. Tio estas rekordo por la muzeo, kiu estis fondita antaŭ 90 jaroj, rakontas la estro de la muzeo, Bernhard Tuider.

http://www.liberafolio.org/2018/01/16/vizitrekordo-ce-la-esperanto-muzeo-en-vieno/

svetovni-dan-clovekovih-pravic-obrezano2

Svetovni dan človekovih pravic

Splošno deklaracijo človekovih pravic je 10. decembra 1948 z resolucijo št. 217 A (III) sprejela in razglasila Generalna skupščina Združenih narodov. Najpomembnejši je kar prvi člen resolucije, ki navaja:

»Vsi ljudje se rodijo svobodni in imajo enako dostojanstvo in enake pravice. Obdarjeni so z razumom in vestjo in bi morali ravnati drug z drugim kakor bratje.«

Omenjena deklaracija predstavlja skupen ideal vseh ljudstev in narodov z namenom, da bi vsi organi družbe in posamezniki razvijali spoštovanje teh pravic in svoboščin ter zagotovili njihovo splošno priznanje in spoštovanje. Človekove pravice vključujejo pravico do življenja in svobode, prepoved suženjstva in mučenja, svobodo mišljenja in izražanja, pravico do dela in izobraževanja ter še veliko več. Vsi smo upravičeni do teh pravic brez diskriminacije.

•  •  •  •  •

Ob tej priložnosti Združenje za esperanto Slovenije (Slovenia Esperanto-ligo) podaja naslednjo izjavo:

Dan človekovih pravic in naši predlogi

Svetovni »Dan človekovih pravic« temelji na Splošni deklaraciji o človekovih pravicah OZN, ki v 19. členu zajema človekovo pravico do maternega jezika in pravico do komuniciranja. Menimo, da je tem dvem pravicam potrebno nameniti več pozornosti, zato posredujemo naša stališča in predloge:

1. Nobeden tuj nacionalni jezik ne sme imeti prednosti pred materinščino

V Sloveniji se nekritično širi uvajanje tujih nacionalnih jezikov, predvsem angleščine, v vrtce in prve razrede osnovne šole. Otroci pri tej starosti še nimajo izoblikovanega odnosa do materinščine in do kulturno jezikovne samobitnosti (identitete), zato je takšno uvajanje nesprejemljivo. Možno je le v izjemnih primerih npr. večjezična družina ne pa v celotnem vzgojno izobraževalnem sistemu. Takšno uvajanje tujih nacionalnih jezikov pred materinščino je torej nesprejemljivo in škodljivo za oblikovanje kulturno jezikovne samobitnosti (identitete) posameznika in naroda.

Predlagamo, da ustrezne ustanove, še posebej Ministrstvo za kulturo in Društvo pisateljev Slovenije, obravnavajo in ocenijo sedanje stanje ter predlagajo potrebne spremembe

2. Mednarodno komuniciranje mora potekati na enakopravni osnovi

Tako v Sloveniji kot v svetu vztraja kolonialna vloga jezikov velikih narodov, predvsem angleščine, in diskriminacija ostalih kultur ter jezikov. Preko 6.000 različnih kultur in jezikov predstavlja neprecenljivo bogastvo vsega človeštva. Mednarodne razmere se hitro spreminjajo (vprašljivost angleščine, vzpon kitajščine, vzpon nacionalizmov, zmeda v Evropski uniji in v svetu…) in zahtevajo drugačne rešitve tudi na področju enakopravnega sporazumevanja. Zato ponovno opozarjamo na dve resoluciji UNESCO-a iz leta 1954 in 1985, ki vsebujeta priporočilo vsem državam za širjenje in uporabo nacionalno nevtralnega mednarodnega jezika esperanta kot drugega jezika za enakopravno mednarodno sporazumevanje.

Predlagamo, da ustrezne ustanove, še posebej Ministrstvo za šolstvo in Slovenska nacionalna komisija UNESCO, obravnavajo in ocenijo sedanje stanje ter predlagajo potrebne spremembe.

3. Slovenija naj se spremeni iz opazovalke v aktivno pobudnico sprememb

Prepričani smo, da bi Slovenija glede na njene geopolitične razmere in ob upoštevanju zgodovinskih izkušenj lahko v ožjem in širšem mednarodnem prostoru oblikovala konkretne pobude za bolj uspešno uresničevanje človekovih pravic tako glede pravice do maternega jezika kot pravice do enakopravnega mednarodnega sporazumevanja ter sodelovanja.

V okviru naših prostovoljnih možnosti smo pripravljeni sodelovati pri vseh pobudah v tej smeri.

Ljubljana, 10. december 2017

martin-luther

500 jaroj de la reformacio

Eble ne estas pura hazardo, ke en la sama jaro oni rememoras du gravegajn datojn. Unue la 500-an datrevenon de la reformacio, kies esenca donaco al la homaro estis liberigi la individuojn kaj la tutajn popolojn de la aŭtoritato de tiu au tiu “papo” kaj disponigi al la homoj la libron, kiun ĉiu mem povas legi, por si interpreti kaj klarigi kaj ordigi sian vivon laŭ sia kompreno de tiu libro. Temas pri la Biblio, kiu fakte liveras ankaŭ la plej bonan argumenton favore al la ideo de lingvo neŭtrala kaj tiel internacia. Kaj samtempe la 130-an datrevenon de la lingvo, koncipita kaj de la iniciatinto Zamenhof donacita al la homaro, per kiu oni povas perdi la komunikajn ĉenojn de la ankoraŭ daŭranta komunika malordo en la mondo, funkcianta kiel ĝangalo, en kiu la pli forta kaj rapida besto rajtas ĉasi kaj buĉi la malpli fortan kaj pli malrapidan.

La slovenoj havas rilate tion tre instruan kaj doloran historian sperton. Tiel ĉe ambaŭ datrevenoj temas pri la homa digno kaj libero. Laŭ Lutero ĉiu homo estas libera kaj memresponsa antaŭ Dio, ne bezonante homan aŭ spiritan helpanton kaj peranton (kiel Maria, anĝeloj, sanktuloj). Tiel la senpera efiko de la Lutera faro estas la liberiga ekkonscio, ke oni povas orientigi sian vivon kaj atingi la savon en libero laŭ la propra kompreno de la Dia vorto. Sed la flanka, tamen grava frukto estis, ke falis la superstiĉo pri la tn. “sanktaj lingvoj”, ja laŭ la biblia instruo ĉiu homa lingvo estas donita de Dio kaj tiel same valora. Tio diras, ke ataki la slovenan estas la sama afero, kiel se oni atakus la hebrean, la grekan, la latinan, la germanan ktp. Kaj due, ĉar ĉiuj iniciatintoj de la reformacio sciis, ke la Biblio plej profunde efikas en la homa koro, se legata en la propra lingvo, tio fariĝis la plej forta argumento por resti fidela al propra gepatra lingvo unuflanke – kaj por estimi la gepatran lingvon de iu ajn homo en la mondo aliflanke. Sur tio fundamentas la naskiĝo de la slovena literatura lingvo, de la slovena nacia konscio kaj finfine de la propra slovena ŝtato. La rememoro pri la dua dato, la 130-a datreveno de la unua libro de Zamenhof, samtempe naskiĝo de la lingvo internacia, Esperanto, markas alian liberigon, eĉ se ĝi ĝis nun restis bona intenco kaj ebleco, sed ne jam socia realo de la tutmonda dimensio.

Kiel la Biblio en la ĉies gepatra lingvo la homon liberigas de arbitraj kaj falsaj aŭtoritatoj, kiuj laŭte referencas pri Dio, sed fakte plenigas proprajn poŝojn kaj propran ambicion ludi dion sur la tero – tiel Esperanto la homojn liberigas de la informa kaj komunika monopolo de propra ŝtata aŭtoritato kaj aliaj manipulaj strukturoj. Vera adepto de la Zamenhofa lingvo ne dependas plu de la politika, mondpercepta, religia, kultura ktp. monopolo kaj cenzurado fare de la propra reĝimo, li ne estas plu ilia kaptito, sed povas libere informiĝi pri la faktoj en la mondo kaj en la propra lando. La islamanoj pravas, dirante, ke la judoj kaj la kristanoj estas la “popoloj de la libro”. Ili povus aldoni, ke same la uzantoj de la Zamenhofa lingvo estas la popolo de la libro. La uzantoj de la lingvo internacia eĉ speciale estas ligitaj al la fenomeno libro, ja ne ĉiu havas sufiĉan tempon kaj monon kaj sanstaton por povi daŭre partopreni diversajn esperantajn eventojn dise en la mondo, dum ĉiu povas laŭplaĉe legi la esperantajn librojn kaj tiel plej intense partopreni la esencan nivelon kaj kvaliton de la komuna tuthomara esprimilo. Nur tiamaniere oni povas surfone de ambaŭ grandaj jubileoj kompreni, kial nuntempe la kristanoj estas distance plej ofte kaj kruele persekutita homgrupo en la mondo, kaj kial Esperanto estis tiel kruele persekutita de la tiranoj de la 20-a jarcento kaj en nia erao tiel rafinite prisilentata kaj primokata.

Kian sugeston ĉio-ĉi donas al ni slovenoj por la proksima estonto? Mi opinias, ke oni devos antau ĉio starigi lingvajn faktojn, ja ili estas la dua plej bona argumento por ĝi. Neniu impresiĝas aŭdante, kiom da renkontiĝoj en tiu ĉi lingvo okazas – sed serioza homo iĝas pripensa, aŭdante, ke tiom kaj tiom da libroj, gravaj por la propra literaturo, do ĉi-kaze la slovena, jam estas tradukitaj en Esperanton – kaj inverse, kiom da bonaj libroj, origine verkitaj en Esperanto, aperis en slovena traduko. Tio estas la plej firmaj argumentoj por nia afero. Oni povas ilin dum certa tempo ignori kaj prisilenti, sed en pli longa perspektivo ĉiam venkas la starigitaj faktoj.

Tiel mi proponas fari la nacian planon, kion oni volas el la trezoro de la slovena literaturo traduki en Esperanton kaj en ĝi eldoni. Per tia plano, se serioze kaj fake koncipita, oni povas ankaŭ konvinke kandidati ĉe la ministerio pri kulturo kaj aliaj instancoj, kiuj povus nin helpi. Kaj paralele oni devus serĉi kaj akompani junajn talentulojn jam en mezlernejoj por eduki ilin kiel fidindajn tradukistojn. Ne estas pli efika maniero logi junajn homojn al nia lingvo ol inviti ilin tuj al konkreta grava kulture valorega laboro en tiu ĉi lingvo.

La kompleta solvo de tia tasko estus, revoki en vivon propran slovenan eldonejon de esperantaj libroj, kia en modesta formato jam ekzistis, eĉ se tiu estus parto de iu jam ekzistanta slovena eldonejo…

Vinko Ošlak

jezikovni-pogovori

Izvor in potencial esperanta

Pri Združenju za esperanto Slovenije si prizadevajo, da bi esperanto učili na osnovnih šolah. Prvi jezik naj bo materinščina, drugi pa esperanto, ki odpira vrata v svet. Šele kot tretji naj se določi tisti jezik, ki je na nacionalni ravni najbolj uporaben, so poudarili pri združenju ob 130-letnici esperanta. V oddaji smo govorili o izvoru esperanta in njegovih neizkoriščenih potencialih. Gosta sta bila nekdanji in sedanji predsednik Združenja za esperanto Slovenije Janez Jug in Janez Zadravec.
https://ars.rtvslo.si/2017/08/jezikovni-pogovori-109/

Faithful hold banners as Pope Benedict XVI delivers Christmas Day message at the Vatican

130 let esperanta

Iz današnjega srečanja ob 130 letnici esperanta, Ljubljana 26.7.2017, ZES Štefanova 11 (foto M. Vetrih)

Iz današnjega srečanja ob 130 letnici esperanta, Ljubljana 26. 7. 2017, Združenje za esperanto Slovenije, Štefanova 11 (foto M. Vetrih)

Objave v medijih

RTV SLO1: https://www.rtvslo.si/kultura/drugo/ob-130-letnici-pobuda-za-uvedbo-esperanta-v-slovenske-sole/428566
(oglejte si video na dnu objave!)
Radio – ARS: http://4d.rtvslo.si/arhiv/svet-kulture/174483762
Dnevnik: https://dnevnik.si/1042779475/kultura/splosno/ob-130letnici-esperanta-najboljsi-esperantisti-so-mladi-upokojenci