Zlatko Tišljar – 50 let esperantizma

La 31-an de januaro 1962 mi frapis al la pordo de Kroatia Esperanto-Ligo en Zagrebo (Amruševa 5) kaj renkontis unuan vivan esperantiston – Jelena Manojlović. Kvankam mi mem komencis lerni Esperanton kelkajn monatojn pli frue, mi konsideras tiun daton kiel komencon de mia esperantistiĝo. Sekve mi festas 50-jariĝon de mia aktiva vivo en Esperanto-movado. Mi vere okupiĝis pri treege multaj aspektoj de la movado kaj estas ege multaj kampoj de mia aktiva kontribuo inter kiuj multajn mi eĉ forgesis. Mi okupiĝis praktike de 1972 profesie pri Esperanto, do ĉiutage, kaj tial ne estas mirinda la kvanto da agadoj efektivigitaj kaj por priskribi almenaŭ la plej gravajn aferojn, mi devus fari plurmonatan esploron en malnovaj revuoj kaj dokumentoj, por kio mi ne trovas tempon. Tamen ĉi tie mi notos almenaŭ la plej gravajn aktivecojn, prezentante iaspecan biografion rilate la Esperanto-agadon.

Prvič sem potrkal na vrata hrvaške Esperantske lige v Zagrebu (Amruševa 5) 31. januarja 1962 in srečal prvo živo esperantistko – Jeleno Manojlović. Čeprav sem se sam začel učiti esperanto nekaj mesecev prej, menim, da je ta datum začetek mojega esperantskega delovanja. Zato sem praznoval 50. obletnico svojega aktivnega življenja v esperantskem gibanju. Ukvarjal sem se z zelo veliko vidiki gibanja in moje aktivno sodelovanje je zelo različno. Veliko tega sem  celo pozabil. Poklicno se praktično vsak dan ukvarjam z esperantom  od leta 1972, zato ni presenetljiva količina izvedenih dejavnosti. Za opis vsaj najpomembnejših zadev, bi moral narediti večmesečno raziskavo v starih revijah in člankih, za kar ne najdem časa. Ampak tukaj bom zapisal vsaj najpomembnejše dejavnosti, ki predstavljajo neke vrste biografijo glede esperantskega delovanja.

Kunordigado kaj ĉefaŭtorado de la Zagrebmetoda (ZM) lernolibro (1978-). Ĝis nun aperis la libro en pli ol 35 lingvoj kaj la kroata eldono en 9 eldonoj je pli ol 40.000 ekzempleroj, eksperimento pri rapida 3-taga lernado en Zagrebo en 1983.
Aŭtoro de Frekvencmorfemaro de parolata Esperanto (baze de diplomlaboraĵo ĉe la Filoziofia Fakultato en Zagrebo) aperinta libroforme en Zagrebo en 1982 surbaze de kiu estis kreita la Zagreba metodo kaj ankoraŭ nuntempe estas la ununura morfemfrekvenca materialo pri parolata lingvo.
Verkinto de Instrukciaro por la instruistoj uzantaj la ZM-on.
Gvidanto de bazaj kursoj ekde 1964 laŭtakse inter 150 kaj 200 kursoj por ĉiuj generacioj (infanoj 7-jaraj ĝis maljunuloj, en lernejoj, popoluniversitatoj, Esperanto-sidejoj, privataj loĝejoj kaj en almenaŭ 6 landoj (Kroatio, Slovenio, Aŭstrio, Germanio, Hispanio, Francio). Mi taksas ke mi estis instruisto de Esperanto al proksimume 2000 personoj.
Gvidanto de progresigaj kursoj kaj literaturaj (deko da tiaj kursoj en Zagrebo kaj Maribor).
Patro de du denaskaj filinoj (denaska edukado de la filinoj en Esperanto) kiuj ankaŭ nun kiel plenkreskaj estas tre bonaj parolantinoj kaj ankaŭ aktivantinoj en la Esperanto-movado.
Aŭtoro de vortartoj: mallonga 5.000 vorta Esperanto-kroata vortaro (7 eldonoj) kaj 5.000-vorta Esperanto-Slovena kaj Slovena-Esperanta vortaro (kune kun A. Herman).

Koordinator in glavni avtor učbenika Zagrebške metode (ZM) (1978-). Do sedaj je učbenik bil izdan v več kot 35 jezikih, hrvaških izdaj je bilo 9 v več kot 40.000 izvodih, poskus hitrega 3-dnevnega učenja v Zagrebu 1983 leta.
Avtor Slovarja pogostnosti govorjenja esperantskih morfemov (na osnovi diplomskega dela na Filozofski fakulteti v Zagrebu), ki je izšel v knjižni obliki v Zagrebu 1982 leta. Na temeljih slednjega je bila ustvarjena Zagrebška metoda. Še danes je edino gradivo o pogostnosti morfemov v govorjenem jeziku.
Avtor Priročnika za učitelje, ki uporabljajo ZM.
Vodja osnovnih tečajev od 1964, po oceni med 150 in 200 tečajev za vse generacije: od 7-letnih otrok do mladostnikov, v šolah, andragoških zavodih, sedežih esperantskih društev, privatnih stanovanjih in v vsaj 6 državah (Hrvaška, Slovenija, Avstrija, Nemčija, Španija, Francija). Ocenjujem, da sem učil esperanta približno 2.000 oseb.
Vodja nadaljevalnih tečajev in literature (deset takih tečajev v Zagrebu in Mariboru).
Oče dveh hčera (od rojstva vzgojenih v esperantu), ki sta sedaj tudi kot odrasli zelo dobri govornici in aktivistki v esperantskem gibanju.
Avtor slovarjev: kratkega s 5.000 besedami esperantsko – hrvaškega (7 izdaj) ter esperantsko – slovenskega in slovensko – esperantskega slovarja s 5.000 besedami (skupaj z A. Herman).

• Duobla Spiralo (eseoj pri etikaj demandoj, utilaj por adoleskuloj).
• Eŭropa Ideologio (eseoj pri Eŭropaj demandoj), aperis ankaŭ en la slovena kaj la kroata lingvoj.
• Esperanto vivos malgraŭ la esperantistoj (eseoj pri la E-movado).
• Eŭropo, vi baldaŭ mortos (eseoj pri lingvaj demandoj en Eŭropo), aperis ankaŭ en la slovena traduko.
• Lernolibroj, vortaroj, instrukciaroj menciitaj en supra pripedagogia agado.
• Ekzistado (kibernetika klarigo pri la mondo).

• Dvojna spirala (eseji o etičnih vprašanjih, ki so uporabne za mladostnike).
• Evropska ideologija (eseji o evropskih vprašanjih), izdano tudi v slovenskem in hrvaškem jeziku.
• Esperanto bo živel kljub esperantistom (eseji o esperantskem gibanju).
• Evropa, kmalu boš umrla (eseji o jezikovnih vprašanjih v Evropi), izdano tudi v slovenskem prevodu.
• Učbeniki, slovarji, navodila o zgornjem pedagoškem ukrepanju.
• • Obstoj (kibernetična razlaga sveta).

• Tradukis romanon de Miroslav Krleža »Rande de l’ prudento« el la Kroata al Esperanto, la dramon de la sama aŭtoro »Sanktreĝa festo« kaj kelkajn liajn novelojn kaj poemojn.
• Tradukis romanon de Joža Horvat »Wakajtapu« el la kroata al Esperanto.
• Tradukis novelaron de Tone Partljič el la slovena al Esperanto »Mi volis tuŝi la sunon«.
• Tradukis 4 novelojn el originala Esperanto al la kroata por antologieto de Esperanto-literaturo en la Kroata.
• Tradukis multajn tekstojn por la drama grupo de SEK kaj unuopajn poemojn por diversaj okazoj el la kroata al Esperanto.
• Prevedel sem roman Miroslava Krleže »Na robu pameti« iz hrvaščine v esperanto, dramo istega avtorja »Kraljevo« in številne njegove kratke zgodbe in pesmi.
• Prevedel sem roman Jože Horvata »Wakajtapu« iz hrvaščine v esperanto.
• Prevedel sem novelo Toneta Partljiča iz slovenščine v esperanto »Želel sem se dotakniti sonca«.
• Prevedel sem 4 kratke zgodbe iz esperanta v hrvaščino za antologijo esperantske književnosti v Hrvaški.
• Prevedel sem veliko besedil za dramatsko skupino SEK in posamezne pesmi za različne priložnosti iz hrvaščine v esperanto.

Organize gvidis en Kroatia urbo Pula tri festivalojn de profesiaj teatroj 1968, 1970 kaj 1973.

En Zagrebo okazis en 1997 manifestaĵo »100 jaroj de Esperanto-.kulturo« kun pupteatra kaj teatra festivalo, granda muzika koncerto kaj sociologia simpozio kaj kun pli ol 500 partoprenantoj, kies organzon mi gvidis.

Mi aktoris en dudeko da teatraĵoj reĝisortitaj de Mladen Šerment en Drama grupo de Studenta Esperanto-klubo en Zagrebo inter 1963 kaj 1982. (pri tio detale en libro Internacia Kiso).

V hrvaškem mestu Puli sem vodil festivale profesionalnih gledališč 1968, 1970 in 1973.

Vodil sem organizacijo prireditve »100 let esperantske kulture« s lutkovnim in gledališkim festivalom, velikim glasbenim koncertom in sociološkim simpozijem 1997 leta z več kot 500 udeleženci.

Igral sem v več kot dvajsetih gledaliških predstavah, ki jih je režiral Mladen Šerment v dramski skupini Študentskega esperantskega kluba v Zagrebu med leti 1963 in 1982 (o tem podrobneje v knjigi Mednarodni poljub).

Krom la jam menciita pupteatra kaj teatra agado en IKS sub mia redaktado aperis pli ol 50 libroj en Esperanto kaj kelkaj en la kroata. IKS organizis kaj iniciatis aŭ profesie subtenis aron da Esperanto-kongresoj, simpozioj sciencaj, konferencoj en Kroatio.

Inter la plej gravaj estas:

• Organizo de TEJO-kongreso (Tutmonda Esperanto Junulara Organizo) en Zagrebo en 1988.
• 5 sciencaj simpozioj en Kumrovec kaj Zagrebo de 1977 ĝis 1990.
• Multaj semajnoj dediĉitaj al diversaj landaj kulturoj (Tagoj de kulturo).
• Multaj kursoj de Esperanto en lernejoj elementaj kaj en la propraj ejoj.
• Ellaboro de la zagreba lernolibo kaj 9 ĝiaj eldonoj je 40.000 ekzempleroj.
• Seminarioj por instruistoj en Kroatio kaj Aŭstrio.
• Landaj konferencoj de KEJA (Kroatia Esperanto-Junulara Asocio) kaj KEL (Kroatia Esperanto-Ligo).
• Eldonado kaj kunredaktorado de la revuoj en Kroatio (Tempo 1980-1990), OVO de 1984-1985 bultenoj de KEL Internacia Kultura Servo dum mia direktorado ekde fondiĝo en 1972 kun 3 salajrataj oficistoj kreskis ĝis 11 salajrataj oficistoj en 1991 kiam mi ĝin forlasis pro la milito en Kroatio. En 2001 Simpozio de lingvistoj en Zagrebo pri eŭropa lingva problemo.

En Maribor:

• organizo de SAT-kongreso en Maribor,
• Alp-Adria konferenco en Maribor,
• 2 sciencaj simpozioj en Maribor kaj kaj unu en Graz (Aŭstrio),
• 3 puptetaraj festivaloj en Klagenfurt (Aŭstrio),
• iniciato kaj starigo de strata festivalo La Strada en Graz (Aŭstrio),
• 6 video-filmvestivaloj de E-filmoj en Maribor,
• 20 libroj en Esperanto kaj deko en la slovena (2 el infanlibroj ricevis premion »Infanlibro de la jaro de UEA«).
• De 1993-95 mi organizis kaj efektivigis propedeŭtikan eksperimenton pri Esperanto en 5 lernejoj de Slovenio, Aŭstrio kaj Kroatio (tri el la kursoj en Slovenio kaj Aŭstrio mi mem gvidis) kaj poste ellaboris raporton baze de kiu mi magistriĝis ĉe AIS (Akademio Internacia de Sciencoj) San Marino.
• Kaj la plej granda afero estis organizo de Europa Esperanto-kongreso en Maribor 2007 kun partopreno de 250 kongresanoj el 30 landoj, partopreno de du eŭropaj parlamentaninoj, simpozio kaj konferenco… Mi estis prezidanto de Loka Kongresa Komitato.

Poleg že omenjenega lutkovnega gledališča in predstav v IKS je bilo z mojim urejanjem izdano več kot 50 knjig v esperantu in nekaj v hrvaščini. IKS je organiziral in spodbudil ali strokovno podprl društva pri kongresih, znanstvenih simpozijih in konferencah na Hrvaškem.

Med najbolj pomembnimi so:

• Organizacija Kongresa TEJO (Svetovna esperantska mladinska organizacija) 1988 leta v Zagrebu.
• 5 znanstvenih simpozijev v Kumrovcu in Zagrebu od 1977 do 1990 leta.
• Mnogo tednov posvečenih različnim nacionalnim kulturam (Dnevi kulture).
• Mnogi tečaji esperanta v osnovnih šolah in svojih prostorih.
• Izdelava zagrebškega učbenika in njegovih 9 izdaj po 40.000 izvodov,
• Seminarji za učitelje na Hrvaškem in v Avstriji.
• Nacionalne konference KEJA (Hrvaško mladinsko esperantsko združenje) in KEL (Hrvaške esperantske lige).
• Založništvo in sodelovanje pri redakciji revij na Hrvaškem (Čas 1980-1990), OVO od 1984-1985 glasila KEL Internacia Kultura Servo je med mojim direktorovanjem od ustanovitve 1972 leta s 3 zaposlenimi zrasla do 11 zaposlenih 1991 leta, ko sem ga zapustil zaradi vojne na Hrvaškem.
• Simpozij jezikoslovcev v Zagrebu o Evropskem jezikovnem problemu je bil 2001 leta.

V Mariboru:

• organizacija SAT kongresa (v Mariboru),
• konferenca Alpe-Adria (v Mariboru),
• dva znanstvena simpozija v Mariboru in eden v Gradcu (Avstrija).
• trije lutkovni festivali v Celovcu (Avstrija),
• pobudnik in postavitev uličnega festivala Strada v Gradcu (Avstrija),
• šest video filmskih festivalov esperantskih filmov v Mariboru,
• 20 knjig v esperantu in deset v slovenščini (2 otroški knjigi sta prejeli nagrado »Otroška knjiga leta UEA«).
• Od 1993-1995 sem organiziral in vodil propedevtični eksperiment o esperantu v 5 šolah v Sloveniji, Avstriji in Hrvaški (tri tečaje v Sloveniji in Avstriji sem vodil sam), nato sem izdelal poročilo, na osnovi katerega sem magistriral na AIS (International Academy of Sciences ), San Marino.
• Največja zadeva je bila organizacija evropskega esperantskega kongresa v Mariboru 2007 z udeležbo 250 udeležencev iz 30 držav, udeležbo dveh evropskih poslancev, simpozija in konference …. Bil sem predsednik lokalnega odbora kongresa.

Redaktas de 2009 Eŭropan Bultenon kaj kunredaktis Zagrebajn revuetojn »Jes, sed« kaj »Tempo«.

Sciencaj artikoloj prikibernetikaj kaj pedagogiaj: Aperis almenau 20 artikoloj en diversaj sciencaj revuoj kaj kolektoj de simpozioj en kiuj mi prelegis kaj tri el ili en mia libro »Esperanto vivos malgraŭ la esperantistoj«.

Evropski bilten urejam od leta 2009 in sourejam zagrebško revijo »Jes, sed« in »Tempo«.

Pisal sem znanstvene prispevke o kibernetiki in pedagogiki: izdano je vsaj 20 prispevkov v različnih znanstvenih revijah in zbirkah simpozijev na katerih sem predaval, trije od njih so v moji knjigi »Esperanto bo živel kljub esperantistom«.

Krome mi partoprenis en minimume dek projektoj financataj de EU kiujn mi mem ne aŭtoris sed mia organizaĵo (Ĉu Popoluniversitato de Maribor, ĉu Inter-kulturo, ĉu Asocio por Eŭropa Konscio) estis partnero inter kiuj por mi la plej grava estas »Eŭropajn valorojn peri« (2006-2008) kies rezulto estas la paĝaro pri eŭropaj valoroj http://dtisljar.wix.com/europo.

Poleg tega sem sodeloval pri najmanj desetih projektih, ki jih financira EU, kjer nisem avtor, ampak je moja organizacija (Ljudska univerza Maribor ali Inter-kulturo, ali Društvo za evropsko zavest) bila partner med tistimi, za mene najbolj pomembno je »Evropske vrednote vabijo« (2006-2008), katerega rezultat je spletna stran evropskih vrednot http://dtisljar.wix.com/europo.

Ekde mia unua UK en Sofio en 1963 kaj IJK en Vraca samjare mi partoprenis en trideko de UKoj kaj pluraj IJKoj, kelkaj SAT-kongresoj, 8 EEU-kongresoj kaj almenaŭ 20 naciaj Esperanto-kongresoj.

Od mojega prvega svetovnega kongresa v Sofiji 1963 leta in mladinskega svetovnega kongresa IJK v Vraca istega leta, sem se udeležil trideset svetovnih kongresov in veliko IJK, nekaj SAT kongresov, 8 kongresov EEU in najmanj 20 nacionalnih esperantskih kongresov.